Stwierdzenie u siebie krótkowzroczności nie wymaga zaawansowanej wiedzy medycznej. Możemy potrzebować specjalisty, by określił jej stopień, ale samo rozpoznanie tej przypadłości jest proste i nie wymaga wizyty u eksperta w pierwszej chwili.

Jeżeli musisz przysuwać książkę nienaturalnie blisko oczu, żeby odczytać tekst, z dużym prawdopodobieństwem jesteś krótkowidzem. Spójrz przed siebie i przekonaj się, czy z równą ostrością widzisz obiekty bliskie jak i dalekie. Te odleglejsze wydają się rozmazane, niewyraźne, pozbawione szczegółów? To wyraźny sygnał krótkowzroczności.

Trudniej rozpoznać tę wadę wzroku u innej osoby. Szczególnie ważne jest wczesne zdiagnozowanie jej u dzieci — zaniedbanie tego aspektu może prowadzić do problemów w nauce, gorszych wyników w szkole czy trudności w odbiorze materiału prezentowanego na tablicy.

Obserwuj więc uważnie swoje dziecko. Zwróć uwagę, czy nie zbliża za bardzo tekstu do oczu podczas czytania, czy oglądając telewizję nie siada tuż przed ekranem. Istotnym sygnałem jest też marszczenie brwi i mrużenie oczu. Mrużenie zmniejsza rozproszenie obrazu na siatkówce, dlatego jest praktyką często stosowaną przez krótkowidzów, którzy w ten sposób próbują wyostrzyć obraz oddalonych przedmiotów.

Przyczyny powstawania wady wzroku

Krótkowzroczność wynika z nieprawidłowej budowy gałki ocznej. Anomalie mogą dotyczyć kilku elementów układu optycznego oka. Przy krótkowzroczności krzywiznowej pewne struktury oka — z reguły soczewka i rogówka — są nadmiernie wypukłe. Prowadzi to do zbyt silnego załamania promieni świetlnych, które skupiają się przed siatkówką zamiast na niej. Z kolei krótkowzroczność osiowa charakteryzuje się nadmiernym wydłużeniem gałki ocznej w osi przednio-tylnej. Istnieje jeszcze krótkowzroczność refrakcyjna, w której soczewka — często wskutek zaćmy lub cukrzycy — wykazuje zbyt silną zdolność załamującą promienie.

Krótkowzroczność wykazuje tendencję do dziedziczenia się w rodzinach. Nie tyle sama wada jest przekazywana genetycznie, co predyspozycja do jej rozwoju. Choć nie zidentyfikowano jeszcze dokładnie genu odpowiedzialnego za tę cechę, korelacja między krótkowzrocznymi rodzicami a podobną wadą u ich dzieci jest wyraźnie udokumentowana w badaniach.

Znaczenie ma też dieta i sposób odżywiania. Należy dbać o to, by była bogata w produkty zawierające witaminy A, D i E oraz omega-3 — ich niedobór przyczynia się do pogłębiania się wady wzroku. Wykazano też związek między wczesną i intensywną nauką czytania w bliskiej odległości a większym ryzykiem rozwinięcia się krótkowzroczności w wieku dziecięcym. Ograniczony czas spędzany na świeżym powietrzu i długotrwała praca wzrokowa w bliskiej odległości to dodatkowe czynniki ryzyka. Szczególnie narażone są osoby pracujące przy komputerze przez wiele godzin dziennie — intensywna praca biurowa może przyspieszyć progresję wady, zwłaszcza gdy towarzyszy jej niewłaściwe oświetlenie i brak regularnych przerw.

Dostępne opcje korygowania wzroku

Sposób korygowania tej wady zależy od jej zaawansowania wyrażonego w dioptriach. W przypadku małej krótkowzroczności, czyli wady do -3 dioptrii, noszenie okularów czy soczewek kontaktowych nie stanowi bezwzględnej konieczności — wiele osób decyduje się na nie tylko w sytuacjach tego wymagających, jak prowadzenie pojazdu czy oglądanie filmu w kinie. Przy krótkowzroczności średniej (od -3 do -7 dioptrii) oraz dużej (poniżej -7 dioptrii) konieczne staje się podjęcie odpowiednich środków korygujących wzrok.

Okulary i soczewki kontaktowe

Najczęściej stosowaną metodą jest korekcja za pomocą okularów lub soczewek kontaktowych. Wklęsłe szkła lub soczewki rozpraszające przesuwają punkt ogniskowania promieni świetlnych we właściwe miejsce — dokładnie na siatkówkę. Soczewki kontaktowe mają dodatkową zaletę: nie ograniczają pola widzenia i nie zniekształcają obrazu przy ruchach gałek ocznych, jak to ma miejsce w przypadku okularów z mocniejszymi szkłami.

Dobór odpowiednich okularów wymaga przeprowadzenia dokładnego badania ostrości widzenia przez okulistę lub optometrystę. Warto pamiętać, że przy wahaniach wady przekraczających pół dioptrii należy sprawdzić wzrok ponownie i ewentualnie zamówić nowe szkła — używanie nieodpowiednio dobranych okularów pogłębia dyskomfort i może przyspieszać postęp krótkowzroczności.

Laserowa korekcja wzroku

Dla osób, którym nie odpowiada perspektywa uzależnienia od okularów czy soczewek, dostępna jest laserowa korekcja wzroku. Istnieje kilka metod przeprowadzania takiej interwencji: LASIK, PRK, LASEK czy Femto-LASIK. Podczas zabiegu modyfikuje się kształt rogówki, zmieniając jej zdolność załamującą tak, aby promienie świetlne skupiały się dokładnie na siatkówce. Metoda ta jest skuteczna przy wadach do około -10 dioptrii, choć decyzję o zakwalifikowaniu do zabiegu podejmuje lekarz po szczegółowym badaniu oka.

Korekcja laserowa nie jest pozbawiona przeciwwskazań. Nie kwalifikują się do niej osoby, których wada wzroku nie ustabilizowała się — oznacza to, że przez co najmniej rok wartość krótkowzroczności nie powinna zmieniać się o więcej niż 0,5 dioptrii. Wykluczone są też osoby z chorobami rogówki, zaćmą, jaskrą czy przewlekłymi stanami zapalnymi oka. Kwalifikacja obejmuje również pomiar grubości rogówki — zbyt cienka rogówka uniemożliwia bezpieczne przeprowadzenie zabiegu.

Profilaktyka i hamowanie postępu wady

Choć współistniejące wady refrakcji mogą nasilać dyskomfort widzenia, istnieją sposoby spowalniające postęp krótkowzroczności. Regularne przerwy podczas pracy przy komputerze czy czytaniu (np. zasada 20-20-20: co 20 minut spojrzenie na odległość 20 stóp przez 20 sekund), spędzanie czasu na świeżym powietrzu przy naturalnym świetle dziennym oraz odpowiednie oświetlenie miejsca pracy to praktyki zmniejszające tempo pogarszania się wzroku.

Wśród dzieci i młodzieży skuteczność wykazują specjalne soczewki ortokorekcyjne zakładane na noc — wywierają one kontrolowany nacisk na rogówkę, tymczasowo spłaszczając jej środkową część. Efekt poprawy wzroku utrzymuje się przez dzień, jednak metoda ta wymaga konsekwentnego stosowania i sprawdza się głównie w łagodniejszych postaciach wady. W niektórych krajach stosuje się także krople z niską dawką atropiny, które wykazują działanie spowalniające wydłużanie się gałki ocznej u dzieci — lek ten wymaga jednak ścisłego nadzoru lekarskiego ze względu na możliwe skutki uboczne.