Z lekarzem specjalizującym się w dziedzinie medycyny, jaką jest hepatologia ma do czynienia wiele osób, na szczęście nie wszystkie schorzenia, którymi się on zajmuje są bardzo groźne. Czym konkretnie zajmuje się hepatolog, co powinno nas skłonić do złożenia mu wizyty? Tego dowiecie się z naszego artykułu.

• Czym jest hepatologia?
• Sygnały ostrzegawcze wymagające konsultacji hepatologicznej
• Przebieg konsultacji hepatologicznej

Czym jest hepatologia

Hepatologia stanowi dział medycyny koncentrujący się na zaburzeniach funkcjonowania wątroby, pęcherzyka żółciowego oraz przewodów żółciowych. Lekarz hepatolog zajmuje się profilaktyką, rozpoznawaniem oraz terapią schorzeń związanych z nieprawidłowym funkcjonowaniem wyżej wymienionych organów. W razie jakichkolwiek dolegliwości ze strony układu pokarmowego powinniśmy zgłosić się do poradni hepatologicznej, w której uzyskamy specjalistyczną pomoc diagnostyczną i terapeutyczną.

Wątroba pełni w organizmie szereg fundamentalnych funkcji metabolicznych — odpowiada między innymi za detoksykację substancji szkodliwych, syntezę białek osocza, produkcję żółci niezbędnej do trawienia tłuszczów oraz magazynowanie glikogenu. Pęcherzyk żółciowy z kolei gromadzi żółć produkowaną przez wątrobę i uwalnia ją do dwunastnicy podczas trawienia. Przewody żółciowe stanowią system dróg transportujących żółć z wątroby do jelita cienkiego. Każde z tych narządów może ulegać różnorodnym patologiom — od stanów zapalnych poprzez zmiany nowotworowe po zaburzenia metaboliczne.

Sygnały ostrzegawcze wymagające konsultacji hepatologicznej

Bardzo często patologie dróg żółciowych nie dają żadnych symptomów we wczesnym etapie rozwoju, dlatego też ich wykrycie bywa utrudnione. Z czasem jednak prowadzą do różnorodnych dolegliwości ze strony układu pokarmowego. Niepokojące powinny być dla nas takie sygnały jak:

• utrata apetytu oraz wyraźny spadek masy ciała w krótkim okresie
• przedwczesne uczucie sytości po niewielkim posiłku
• uporczywe zaparcia
• dolegliwości dyspeptyczne
• biegunki
• nudności
• wymioty
• odbijanie powietrzem
• dyskomfort w obrębie brzucha
• nietolerancja pokarmów tłustych oraz napojów alkoholowych

W bardziej zaawansowanym stadium schorzeń dróg żółciowych widoczne może być żółtaczka obejmująca białkówki oczu oraz śluzówkę jamy ustnej, a także powłoki skórne, zmieniona, wyraźnie ciemniejsza barwa moczu i powiększenie wątroby wyczuwalne w badaniu palpacyjnym.

Dodatkowe objawy niewydolności wątroby

Postępująca niewydolność wątroby objawia się również świądem skóry, który wynika z odkładania się kwasów żółciowych w powłokach. Pacjenci mogą skarżyć się na nadmierną senność, zaburzenia koncentracji oraz drżenie rąk — są to wczesne symptomy encefalopatii wątrobowej. Nierzadko obserwuje się także żylaki przełyku powstające w wyniku nadciśnienia wrotnego, które mogą prowadzić do groźnych krwawień z górnego odcinka przewodu pokarmowego. Pojawiają się pajączki naczyniowe na skórze tułowia, zaczerwienienie dłoni (erytema palmare) oraz obrzęki kończyn dolnych i wodobrzusze — wszystkie te symptomy wymagają pilnej diagnostyki hepatologicznej.

Przebieg konsultacji hepatologicznej

Lekarz hepatolog w pierwszej kolejności przeprowadza wywiad rodzinny z pacjentem, którego celem jest zebranie informacji na temat schorzeń, które występowały wśród innych członków rodziny. Następnie zaznajamia się z dokumentacją medyczną, jeśli takową posiadamy. Należy pamiętać o tym, aby wziąć ze sobą na pierwszą wizytę wszystkie dotychczasowe wyniki badań związane z nieprawidłowościami w funkcjonowaniu układu pokarmowego.

Wywiad lekarski i badanie fizykalne

Podczas wywiadu lekarz pyta o charakter i nasilenie dolegliwości, stosowane leki, ewentualną ekspozycję na substancje hepatotoksyczne w pracy zawodowej oraz nawyki żywieniowe i spożycie alkoholu. Istotne znaczenie ma informacja o przebytych transfuzjach krwi, zabiegach operacyjnych czy tatuażach — czynnikach ryzyka zakażenia wirusami zapalenia wątroby. Badanie fizykalne obejmuje palpację i opukiwanie brzucha, ocenę powiększenia wątroby i śledziony, a także poszukiwanie cech przewlekłej niewydolności wątroby — żółtaczki, pajączków naczyniowych, wodobrzusza czy obrzęków obwodowych.

Badania diagnostyczne zlecane przez hepatologa

Kolejnym etapem jest zlecenie odpowiednich badań. Do podstawowych należy przede wszystkim morfologia krwi obwodowej, w tym enzymy wątrobowe oraz ultrasonografia jamy brzusznej. Wśród innych procedur diagnostycznych, które może nam zlecić lekarz hepatolog są testy serologiczne w kierunku infekcji wirusowych, panel przeciwciał autoimmunologicznych, biopsja wątroby a także diagnostyka molekularna. Te ostatnie mają na celu potwierdzenie lub wykluczenie mutacji w zespole Gilberta lub chorobę Wilsona — dziedziczne zaburzenia metabolizmu miedzi.

Zaawansowane metody obrazowania i nieinwazyjnej oceny zwłóknienia

W diagnostyce hepatologicznej wykorzystuje się również elastografię wątroby (Fibroscan), która pozwala nieinwazyjnie ocenić stopień zwłóknienia narządu bez konieczności wykonywania biopsji. W wybranych przypadkach stosuje się tomografię komputerową lub rezonans magnetyczny jamy brzusznej — szczególnie gdy podejrzewa się zmiany ogniskowe w wątrobie lub nowotwory. Badania te umożliwiają precyzyjną ocenę morfologii wątroby, pęcherzyka żółciowego i przewodów żółciowych oraz identyfikację ewentualnych zmian patologicznych niewidocznych w standardowym badaniu ultrasonograficznym. Hepatolog może także zlecić oznaczenie markerów nowotworowych takich jak alfafetoproteina (AFP) w przypadku podejrzenia raka wątrobowokomórkowego.

Schorzenia wątroby podlegające leczeniu

Na szczęście wiele schorzeń dróg żółciowych, wątroby oraz pęcherzyka żółciowego jest całkowicie uleczalnych, istotne jest jednak ich odpowiednio wczesne wykrycie. Wśród stosunkowo często występujących jednostek chorobowych tego typu można wyróżnić:

• złogi kamienne w przewodach żółciowych
• wirusowe zapalenie wątroby typu B i C
• ostre wirusowe zapalenie wątroby
• marskość wątroby i jej powikłania kliniczne
• autoimmunologiczne zapalenie wątroby
• alkoholowa choroba wątroby

Niealkoholowe stłuszczenie wątroby i inne jednostki chorobowe

Coraz częściej rozpoznawaną jednostką chorobową jest niealkoholowe stłuszczenie wątroby (NAFLD), związane z otyłością, cukrzycą i zespołem metabolicznym. Schorzenie to dotyka nawet 25–30% populacji krajów rozwiniętych i może prowadzić do niealkoholowego stłuszczeniowego zapalenia wątroby (NASH), a w konsekwencji do marskości. Hepatolog zajmuje się także diagnostyką i leczeniem pierwotnego zapalenia dróg żółciowych, pierwotnego stwardniającego zapalenia dróg żółciowych, zespołu Budda-Chiariego oraz hemochromatozy — choroby polegającej na nadmiernym gromadzeniu żelaza w organizmie. W przypadku zaawansowanej marskości wątroby może kierować pacjenta na listę oczekujących na przeszczep wątroby, koordynując proces kwalifikacji i przygotowania do transplantacji.