Masz silne napady lęku przed czymś nieokreślonym? Strach nie pozwala ci normalnie funkcjonować? Sam już nie pamieszasz, kiedy ostatnio czułeś się odprężony i bezpieczny? Być może cierpisz na nerwicę lękową. Co powinieneś wiedzieć o tej chorobie?

• Objawy nerwicy lękowej
• Czy to na pewno nerwica?
• Diagnostyka nerwicy
• Leczenie farmakologiczne
• Alternatywne metody leczenia

Objawy nerwicy lękowej

Nerwica lękowa to strach, który może dotyczyć wielu rzeczy czy sytuacji, a często sam chory nie jest pewien źródła owego strachu. Lęk może zaatakować nawet w sytuacji całkowitego bezpieczeństwa, w dodatku jest tym silniejszy, im trudniej choremu określić jego przyczynę.

Życiu z takimi stale powracającymi nieuzasadnionymi lękami towarzyszy poczucie zagrożenia, smutek, problemy z koncentracją i zmotywowaniem się do działania, a także chwiejność emocjonalna. Osoba dotknięta zaburzeniem często doświadcza uczucia wewnętrznego niepokoju, który nie pozwala na pełne zaangażowanie w codzienne obowiązki. Napięcie narasta zwłaszcza w momentach, gdy chory próbuje zrozumieć, dlaczego lęk się pojawia — brak racjonalnego wytłumaczenia potęguje bezradność.

Lęk pojawia się wraz z nieprzyjemnymi objawami somatycznymi. Należą do nich między innymi:

• bóle głowy, kręgosłupa, żołądka czy serca
• uderzenia gorąca
• drżenie kończyn
• nudności
• zaburzenia równowagi
• przyspieszone bicie serca
• nadmierna potliwość
• uczucie duszności lub ucisku w klatce piersiowej
• parestezje (mrowienie, drętwienie)

Trudno nieraz powiedzieć czy objawy te są następstwem lęku, czy też lęk pojawia się, bo boimy się jego objawów. Działa tu tak zwany mechanizm błędnego koła — oba te aspekty nerwicy jak gdyby wzajemnie się napędzają, tworząc spiralę nasilających się dolegliwości. Chory zaczyna obserwować własne ciało ze wzmożoną uwagą, co prowadzi do hiperczujności na najmniejsze zmiany fizjologiczne i interpretowania ich jako sygnału zbliżającego się ataku paniki.

Lęk potrafi wpłynąć na całokształt życia chorej osoby. Sprawia, że świadomie rezygnuje ona z podejmowania wielu działań, byle tylko uniknąć sytuacji lękowej. Nieraz odcina się od kontaktów społecznych, a nawet stara się nie opuszczać domu, jeżeli nie jest to bezwzględnie konieczne. Takie zachowania prowadzą do izolacji społecznej i pogłębiania się problemów emocjonalnych. W skrajnych przypadkach pacjenci unikają również miejsc publicznych, transportu zbiorowego czy spotkań towarzyskich, co znacząco ogranicza ich autonomię i jakość życia.

Czy to na pewno nerwica?

Zanim podejmiesz terapię, musisz koniecznie dowiedzieć się, czy naprawdę masz nerwicę. Niezbędne jest więc udanie się do specjalisty, by mógł właściwie zdiagnozować chorobę. Może ci się to wydawać niepotrzebną formalnością, bo przecież wiesz, co ci dolega, ale sprawa tylko pozornie wydaje się taka oczywista.

Identyczne objawy jak przy nerwicy lękowej mogą być spowodowane po prostu poważnym niedoborem magnezu. Wówczas wystarczy ten niedobór uzupełnić, by zażegnać przypadłości. Magnez odgrywa fundamentalną rolę w funkcjonowaniu układu nerwowego — jego deficyt może wywoływać drażliwość, napięcie mięśni, kołatanie serca oraz uczucie ciągłego zmęczenia. Badania wykazują, że nawet do 70% dorosłych nie dostarcza organizmowi wystarczającej ilości tego pierwiastka, co czyni niedobór magnezu jednym z najczęściej pomijanych czynników w diagnostyce zaburzeń lękowych.

A nawet jeśli naprawdę masz nerwicę, to dla właściwego dalszego toku postępowania niezbędne będzie wybadanie, czy jest ona w twoim przypadku chorobą samą w sobie czy też raczej — bo i tak się zdarza — tylko objawem jakiejś innej dolegliwości. Niekiedy zaburzenia lękowe towarzyszą chorobom tarczycy, zaburzeniom hormonalnym czy innym stanom zdrowotnym wymagającym odrębnego leczenia. Nadczynność tarczycy, wahania poziomu glukozy we krwi, zespół jelita drażliwego czy nietolerancje pokarmowe mogą generować objawy łudząco podobne do nerwicy lękowej.

Diagnostyka nerwicy

U źródeł psychologicznych problemów zawsze coś leży. Psychoterapia stawia sobie za cel dotarcie do tych ukrytych powodów lęku, wydobycie ich na światło dzienne i pomoc pacjentowi w stawieniu im czoła. Nerwice mogą brać się z:

• wewnętrznych konfliktów (niezrealizowane potrzeby, sprzeczne wartości)
• silnego stresu (nagła utrata pracy, rozwód, śmierć bliskiej osoby)
• toksycznych relacji z innymi osobami (mobbing, przemoc psychiczna)
• traumatycznych sytuacji z przeszłości (doświadczenia z dzieciństwa, nadużycia)
• długotrwałego przeciążenia psychicznego (nadmierne wymagania w pracy, chroniczny brak snu)
• zaburzeń w relacji z rodzicami (np. nadopiekuńczość lub emocjonalne zaniedbanie)

Dzięki psychoterapii można zmierzyć się z tymi problemami w bezpiecznych warunkach. Terapeuta pomaga zidentyfikować mechanizmy obronne, które paradoksalnie podtrzymują stan lękowy, oraz nauczyć pacjenta konstruktywnych sposobów radzenia sobie z emocjami. Proces terapeutyczny obejmuje również rozpoznanie automatycznych myśli — przekonań, które uruchamiają lęk — i zastąpienie ich bardziej realistycznymi interpretacjami zdarzeń.

Niestety, choć w przypadku innych nerwowych zaburzeń, takich jak choćby nerwica natręctw czy nerwica depresyjna, psychoterapia przynosi często bardzo dobre efekty, w przypadku nerwicy lękowej jej skuteczność jest już niższa. Jest dobrym środkiem wspomagającym, ale sama w sobie nie wystarczy, by wyjść z choroby. Wynika to z faktu, że fizjologiczne mechanizmy lęku często dominują nad psychologicznymi, dlatego stosuje się ją razem z lekami.

Leczenie farmakologiczne

Stosowane w leczeniu nerwicy lękowej środki farmakologiczne, anksjolityki i inne, mają za zadanie uspokajać i obniżać napięcie, czasem też działać antydepresyjnie. Leki z grupy benzodiazepin działają szybko, ale niosą ze sobą ryzyko uzależnienia, dlatego stosuje się je krótkotrwale lub w sytuacjach nasilenia objawów. Ich działanie polega na wzmacnianiu wpływu kwasu gamma-aminomasłowego (GABA) w mózgu, co prowadzi do hamowania aktywności układu nerwowego i szybkiego zniesienia lęku.

Niestety tylko u około 60% chorych takie leczenie przynosi trwałe rezultaty. U pozostałych jedynie zostają wytłumione objawy nerwicy, które jednak powracają, jeśli odstawi się leki. Z tego powodu lekarze coraz częściej sięgają po leki z grupy SSRI (selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny), które działają wolniej, ale nie wywołują uzależnienia i mogą przynieść długofalową poprawę. Do najpopularniejszych preparatów należą escitalopram, sertralina oraz paroksetyna.

Odpowiedni dobór leku oraz jego dawkowanie wymaga ścisłej współpracy z psychiatrą. Warto pamiętać, że efekty farmakoterapii mogą pojawić się dopiero po kilku tygodniach regularnego przyjmowania preparatu. W tym czasie mogą również wystąpić przejściowe skutki uboczne (nudności, zawroty głowy, zaburzenia snu), które zwykle ustępują po okresie adaptacyjnym. Pacjent nie powinien samowolnie przerywać leczenia — nagłe odstawienie leków może wywołać zespół odstawienny i nasilenie objawów lękowych.

Alternatywne metody leczenia

Czasami źródłem lęków może okazać się środowisko, w którym żyjemy. Może to ono ma na ciebie toksyczny wpływ? Chodzi tu nie tylko o miejsce, ale i o ludzi, którzy cię otaczają. Czasem niezbędna okazuje się zmiana pracy czy miejsca zamieszkania. Ważne też, by otaczać się ludźmi, w których towarzystwie dobrze się czujesz. Relacje oparte na wzajemnym wsparciu, szacunku i zrozumieniu mają udowodniony wpływ na poziom kortyzolu (hormonu stresu) i ogólną odporność psychiczną.

To jak się odżywiasz również może mieć wpływ na twoje samopoczucie. Przy nerwicy szczególnie ważne jest, byś dostarczał organizmowi:

• witaminy z grupy B (zwłaszcza B6 i B12) — wspierają syntezę neuroprzekaźników
• magnez w dużych dawkach (400–600 mg dziennie)
• kwasy omega-3 (EPA i DHA) — redukują stany zapalne w mózgu
• witaminę D (niedobór koreluje z nasileniem lęku)
• cynk (wpływa na regulację osi podwzgórze-przysadka-nadnercza)
• probiotyki (oś jelito-mózg odgrywa rolę w regulacji nastroju)

Objawy nerwicy można też zniwelować dzięki odprężającym preparatom zawierającym liście brahmi lub dziurawiec. Dziurawiec ma udokumentowane działanie w łagodzeniu lęku i poprawie nastroju, ale należy pamiętać, że wchodzi w interakcje z wieloma lekami (w tym antykoncepcją hormonalną, lekami przeciwzakrzepowymi czy immunosupresyjnymi), dlatego przed jego zastosowaniem warto skonsultować się z lekarzem.

Do wspomagających metod leczenia należą również:

• regularna aktywność fizyczna (zwiększa produkcję endorfin, obniża kortyzol)
• techniki relaksacyjne (medytacja, trening autogenny, oddech przeponowy)
• terapia poznawczo-behawioralna (CBT — restrukturyzacja myślenia)
• akupunktura (wpływa na układ limbiczny)
• masaże relaksacyjne (obniżają napięcie mięśniowe)
• muzykoterapia i arteterapia
• biofeedback (nauka kontrolowania reakcji fizjologicznych)

Połączenie odpowiedniej terapii farmakologicznej, psychoterapii oraz zmiany stylu życia daje największe szanse na trwałą poprawę i odzyskanie kontroli nad swoim stanem psychicznym. Warto jednak pamiętać, że proces leczenia wymaga cierpliwości i systematyczności — efekty rzadko pojawiają się natychmiastowo, ale konsekwentne stosowanie się do zaleceń terapeutycznych znacząco zwiększa prawdopodobieństwo powrotu do pełni zdrowia.