Temat koronawirusa skutecznie zdominował już każdą sferę życia. Coraz częściej pojawiają się pytania, czy są jakieś skuteczne sposoby, by przed wirusem się ochronić. Porad dotyczących dbania o higienę nie brakuje. Obowiązkowe staje się już noszenie maseczek. Jak przenosi się koronawirus i czy zasłanianie twarzy faktycznie chroni nas przed zachorowaniem na COVID-19?

• Maseczki ochronne – wpływ na transmisję
• Drogi transmisji wirusa
• Żywność i bezpieczeństwo kuchni

Czy maseczki faktycznie chronią przed zakażeniem

Co do noszenia maseczek ochronnych nie ma zgody nawet wśród specjalistów. Początkowo je odradzano, twierdząc, że zakrywać nos i usta powinny jedynie osoby chore i ci, którzy się nimi opiekują, w tym oczywiście medycy. Wiele krajów zaleciło jednak noszenie maseczek w przestrzeni publicznej, by zmniejszyć ryzyko zarażenia – w końcu nie wiadomo, czy osoba, która będzie w sklepie lub w aptece, nie okaże się chora.

Maseczki mają więc ograniczyć transmisję wirusa drogą kropelkową. Zapowiedziano już, że ich noszenie będzie obowiązkowe również w Polsce, czas więc by się w nie zaopatrzyć. Maski ochronne znajdziesz w Internecie – niektóre z nich są jednorazowe, inne wystarczy wyprać i wyprasować, by nosić wielokrotnie. Można też zrobić je samodzielnie, jednak trzeba mieć w domu odpowiedni do tego materiał, choćby tkaninę bawełnianą o gęstym splocie.

Warto pamiętać, że maseczka chroni przede wszystkim otoczenie przed osobą, która ją nosi – ogranicza rozprzestrzenianie się kropel wydzielanych podczas mówienia, kaszlu czy kichania. Skuteczność ochrony własnej jest mniejsza, dlatego podstawą pozostaje zachowanie dystansu społecznego i częste mycie rąk.

Prawidłowe użytkowanie maseczki

Sama maseczka nie zapewni ochrony, jeśli będzie noszona niewłaściwie. Powinna szczelnie przylegać do twarzy, zakrywając jednocześnie nos i usta. Nie należy poprawiać jej brudnymi rękoma ani nosić pod brodą. Po zdjęciu maseczki jednorazowej trzeba ją od razu wyrzucić, natomiast wielorazową – wyprać w temperaturze minimum 60 stopni Celsjusza. Ręce należy umyć bezzwłocznie po kontaktu z użytą maseczką.

Przed założeniem i po zdjęciu maseczki dłonie należy zdezynfekować preparatem zawierającym minimum 60% alkoholu lub umyć mydłem przez co najmniej 20 sekund. Warto również unikać dotykania twarzy – szczególnie okolic oczu, nosa i ust – ponieważ to główna droga, którą patogeny przedostają się do organizmu. Maseczka powinna zakrywać również podbródek, dzięki czemu eliminuje się szczeliny ułatwiające przenikanie cząstek wirusowych.

Sposoby rozprzestrzeniania się patogenu w otoczeniu

Niestety, możliwości rozprzestrzeniania się koronawirusa jest całkiem sporo. Dlatego tak ważne jest zachowanie maksymalnych środków ostrożności – dotyczy to nie tylko przestrzegania zasad higieny i unikania skupisk. COVID-19 może przenosić się na różnych rzeczach i powierzchniach, które dotykamy na co dzień.

Pieniądze i płatności

Wśród przedmiotów wysokiego ryzyka wymienia się pieniądze. Na banknotach mogą znajdować się różnego rodzaju wirusy i bakterie. Nigdy nie wiadomo, kto wcześniej ich dotykał, czy nie była to osoba zakażona. Zaleca się więc, by na czas epidemii zrezygnować z płacenia gotówką, a zamiast tego płacić kartą płatniczą lub zbliżeniowo. Jeśli jednak masz styczność z pieniędzmi, wystarczy, że umyjesz później ręce lub je zdezynfekujesz.

Dodatkowo warto pamiętać, że bilon metalowy potrafi utrzymywać cząsteczki wirusowe nawet do pięciu dni, dlatego po manipulowaniu monetami należy unikać dotykania twarzy do czasu umycia rąk. Płatności bezgotówkowe eliminują ten problem niemal całkowicie, choć terminale płatnicze również wymagają regularnego czyszczenia powierzchni klawiatur i ekranów dotykowych.

Powierzchnie w przestrzeni publicznej

Zaleca się, by często dezynfekować klamki od drzwi, szczególnie te, które są dotykane przez wiele osób, np. w blokach mieszkalnych. Podobnie jest z poręczami i przyciskami wind. Uważać trzeba także podczas korzystania z bankomatów i biletomatów. Po skorzystaniu z nich warto umyć lub zdezynfekować dłonie – można też używać w przestrzeni publicznej jednorazowych rękawiczek, a później je wyrzucić.

Szczególną ostrożność należy zachować również podczas dotyku koszów na śmieci w przestrzeniach wspólnych, uchwytów w komunikacji miejskiej czy kart menu w restauracjach. Wirus może przetrwać na plastikowych i metalowych powierzchniach nawet do kilku dni, na tekturze i papierze krócej – do 24 godzin. Warto nosić ze sobą niewielką buteleczkę z płynem dezynfekującym zawierającym co najmniej 60% alkoholu.

Badania wykazały, że wiriony SARS-CoV-2 na stali nierdzewnej pozostają aktywne nawet 72 godziny, podczas gdy na miedzianej powierzchni tracą zakaźność już po 4 godzinach. To tłumaczy, dlaczego w przestrzeniach publicznych – zwłaszcza w obiektach użyteczności publicznej – wprowadzono częstsze cykle dezynfekcji dotykanych powierzchni oraz konieczność stosowania środków ochrony osobistej.

Transport publiczny i placówki medyczne

Zagrożenie koronawirusem może być znaczne w publicznych środkach transportu, dlatego zaleca się ich unikanie, jeśli jest taka możliwość. Należy wstrzymać się również przed chodzeniem do przychodni – większość lekarzy świadczy teraz usługi przez telefon, tak też wystawiane są recepty. Koronawirus łatwo przenosi się drogą kropelkową, ma długą żywotność na niektórych powierzchniach – są nawet badania, że może on unosić się w powietrzu przez kilka godzin od kichnięcia lub kaszlnięcia przez osobę zakażoną. Lepiej więc zminimalizować ryzyko jak tylko się da.

W autobusach i tramwajach szczególnie narażone są uchwyty pionowe, poręcze przy drzwiach oraz przyciski sygnalizacji przystanku. Jeśli musimy korzystać z komunikacji miejskiej, nosimy maseczkę, unikamy dotykania twarzy i dezynfekujemy ręce po każdym przystanim. Warto również unikać godzin szczytu, gdy pojazdy są zatłoczone – dystans społeczny w zatłoczonym wagonie staje się fikcją.

Wentylacja i zamknięte pomieszczenia

W zamkniętych, słabo wentylowanych przestrzeniach koncentracja wirusa w powietrzu może być wyższa. Dlatego zaleca się regularne przewietrzanie pomieszczeń – wystarczy otworzyć okno na kilka minut co 1–2 godziny. W biurach, sklepach i innych obiektach użyteczności publicznej warto zadbać o sprawny system wentylacji mechanicznej, który wymienia powietrze i filtruje zanieczyszczenia.

Aerozole oddechowe w zamkniętych salach konferencyjnych czy kinach mogą utrzymywać się w zawieszeniu nawet kilkanaście minut, dlatego rozsądne jest również stosowanie oczyszczaczy powietrza wyposażonych w filtry HEPA, które wyłapują cząstki wirusowe. W pomieszczeniach bez okien należy zwiększyć częstotliwość wymiany powietrza poprzez systemy wentylacji mechanicznej z rekuperacją, która nie tylko poprawia jakość powietrza, ale również zmniejsza wilgotność sprzyjającą przeżywalności wirusów.

Produkty spożywcze jako potencjalne źródło transmisji

Do tej pory nie ma dowodów na to, by koronawirus mógł przenosić się razem z żywnością. Zaleca się jednak, by po zakupach zdezynfekować opakowania produktów. Owoce i warzywa wystarczy dokładnie umyć pod bieżącą, zimną wodą. Resztę produktów w opakowaniach można przetrzeć ściereczką z detergentem lub preparatem dezynfekującym.

Podczas epidemii warto też pamiętać o zachowaniu czystości na blatach i w lodówce. Należy regularnie myć wszelkie powierzchnie, które mają kontakt z żywnością – dotyczy to również uchwytów lodówki, drzwiczek szafek kuchennych czy kranów. Regularna dezynfekcja miejsca przygotowywania posiłków minimalizuje ryzyko przeniesienia wirusa na produkty spożywcze.

Pamiętaj także o prawidłowym przechowywaniu żywności – nieprawidłowe warunki mogą prowadzić nie tylko do zatruć pokarmowych, ale też do obniżenia odporności organizmu, co czyni nas bardziej podatnymi na infekcje. Produkty o krótkim terminie ważności należy spożytkować w pierwszej kolejności, zwłaszcza nabiał, mięso i ryby, które łatwo ulegają zepsuciu. Więcej informacji o tym, jak nieprawidłowe składowanie artykułów spożywczych wpływa na zdrowie, znajdziesz w artykule o skutkach niewłaściwego przechowywania żywności.

Zasady bezpieczeństwa w kuchni

Przed rozpoczęciem przygotowywania posiłków zawsze myjemy ręce mydłem przez minimum 20 sekund. To samo powtarzamy po dotknięciu surowego mięsa, jaj czy nieprzetworzonych warzyw. Deski do krojenia warto mieć oddzielne – jedną do produktów surowych, drugą do gotowych potraw. Dzięki temu unikniemy przenoszenia bakterii i wirusów między produktami.

Warto również zwrócić uwagę na przydatność produktów. Wirus nie przenosi się przez żywność, ale zepsute artykuły mogą osłabić organizm i sprawić, że staniemy się bardziej podatni na infekcje. Regularnie przeglądaj zawartość lodówki i wyrzucaj produkty po terminie.

Noże, łyżki do mieszania i inne naczynia należy myć w gorącej wodzie z detergentem bezzwłocznie po użyciu – szczególnie jeśli miały kontakt z surowymi produktami pochodzenia zwierzęcego. Zmywarka w temperaturze powyżej 60 stopni Celsjusza gwarantuje skuteczną eliminację większości patogenów. Ścierki kuchenne wymieniaj codziennie i pierz w temperaturze minimum 60 stopni, by uniknąć namnażania bakterii i wirusów na powierzchniach roboczych.