Nasze płuca codziennie narażone są na kontakt z patogenami i zanieczyszczeniami powietrza. Zapalenie płuc należy do schorzeń wymagających obowiązkowej konsultacji lekarskiej i właściwie dobranego leczenia. Nieleczone może prowadzić do poważnych powikłań zdrowotnych.

• Czym jest zapalenie płuc?
• Skąd się bierze zapalenie płuc?
• Jakie są objawy zapalenia płuc?
• Na czym polega leczenie zapalenia płuc?

Czym jest zapalenie płuc?

Zapalenie płuc stanowi proces zapalny obejmujący miąższ płucny — pęcherzyki płucne oraz tkankę śródmiąższową. Choroba przebiega w różnych postaciach w zależności od zajętego obszaru. Zapalenie odoskrzelowe rozwija się jako powikłanie infekcji oskrzeli — patogeny przechodzą przez uszkodzoną ścianę oskrzeli, docierając do tkanki płucnej. Postać płatowa obejmuje swoim zasięgiem cały płat anatomiczny wraz z błoną opłucną, co wiąże się z cięższym przebiegiem. Zapalenie segmentalne ogranicza się natomiast do wybranych segmentów płuc, zazwyczaj w dolnych partiach narządu.

Skąd się bierze zapalenie płuc?

Etiologia zapalenia płuc jest wieloczynnikowa, co decyduje o podziale na różne typy tej choroby. W około 70% przypadków odpowiedzialność ponoszą bakterie, przede wszystkim Streptococcus pneumoniae (dwoinka zapalenia płuc) oraz gronkowiec złocisty. Ten typ wymaga antybiotykoterapii i trwa najdłużej.

Około jedną piątą zachorowań powodują infekcje wirusowe, najczęściej wywołane przez wirusy grypy typu A i B oraz wirusy paragrypy. Wirusowe zapalenie płuc przebiega zwykle łagodniej, lecz u osób z obniżoną odpornością może dawać ciężkie powikłania.

Rzadziej spotykamy zapalenie o podłożu grzybiczym — dotyczy ono głównie pacjentów immunosupresyjnych. Zapalenie chemiczne rozwija się w wyniku aspiracji substancji drażniących lub toksycznych do dolnych dróg oddechowych.

Atypowe zapalenie płuc wywołują drobnoustroje takie jak Legionella pneumophila (legioneloza), Chlamydia pneumoniae oraz Mycoplasma pneumoniae. Wymagają one specyficznej diagnostyki i leczenia. Wyróżniamy również zapalenie idiopatyczne, czyli samoistne, w którym mimo zaawansowanych badań nie udaje się ustalić przyczyny.

Oprócz bezpośrednich czynników etiologicznych warto znać okoliczności zwiększające podatność na zakażenie:

• alergiczny nieżyt nosa i astma oskrzelowa osłabiające mechanizmy obronne dróg oddechowych
• niedrożność oskrzeli utrudniająca odpływ wydzieliny
• choroby przewlekłe (cukrzyca, POChP, niewydolność serca)
• bliski kontakt z osobami zakażonymi
• bierne i czynne palenie tytoniu uszkadzające nabłonek rzęskowy
• wrodzone wady anatomiczne układu oddechowego lub krążenia
• niedobory odporności — zarówno wrodzone, jak i nabyte
• starszy wiek oraz wczesne dzieciństwo
• niedożywienie i niedobory witaminowe

Jakie są objawy zapalenia płuc?

We wczesnej fazie objawy przypominają typową infekcję grypową — pojawia się gwałtowny wzrost temperatury ciała (często powyżej 38,5°C), dreszcze, ogólne osłabienie i bóle mięśniowe. Właściwa diagnoza wymaga badania osłuchowego klatki piersiowej, podczas którego lekarz wykrywa charakterystyczne trzeszczenia i rzężenia nad zajętymi obszarami płuc.

W miarę postępu choroby dochodzi do zmniejszenia wentylacji pęcherzyków płucnych, co objawia się narastającą dusznością spoczynkową. Oddech staje się płytki, przyspieszony (częstość oddechowa przekracza 20/minutę), słyszalne są świsty i furczenia. Pojawia się kaszel — początkowo suchy, potem produktywny z ropną lub rdzawą plwociną. Ból w klatce piersiowej nasila się podczas głębokiego wdechu i kaszlu, co wynika z zapalenia opłucnej.

U osób starszych objawy mogą być nietypowe — zamiast gorączki występuje hipotermia, zamiast kaszlu — jedynie nasilone osłabienie i splątanie. U dzieci charakterystyczne jest szybkie oddychanie z wyraźnym rozdymaniem skrzydeł nosa oraz sinica wokół ust.

Na czym polega leczenie zapalenia płuc?

Terapia farmakologiczna opiera się na kilku filarach. W zakażeniach bakteryjnych niezbędne są antybiotyki — dobór preparatu zależy od prawdopodobnego patogenu i ciężkości przebiegu. Najczęściej stosuje się amoksycylinę z kwasem klawulanowym, makrolidy lub fluorochinolony. Leki przeciwgorączkowe (paracetamol, ibuprofen) łagodzą objawy i poprawiają komfort chorego.

Leczenie przeciwkaszlowe wymaga rozwagi. W fazie suchego, męczącego kaszlu podaje się leki hamujące odruch kaszlowy (np. dekstrometorfan). Gdy kaszel staje się produktywny, należy przejść na leki mukolityczne i wykrztuśne (acetylcysteina, ambroksol, bromheksyna), które rozrzedzają wydzielinę i ułatwiają jej откашливание.

Czas kuracji waha się od 7 do 21 dni — bakteryjne zapalenie wymaga dłuższego leczenia niż wirusowe czy atypowe. Przez cały okres choroby pacjent powinien odpoczywać, ale nie zaleca się ciągłego leżenia — pozycja pozioma pogarsza drenaż oskrzeli i sprzyja zaleganiu wydzieliny. Wskazane są zmiany pozycji ciała, umiarkowana aktywność (krótkie spacery po mieszkaniu) oraz ćwiczenia oddechowe.

W leczeniu ambulatoryjnym niezbędne jest utrzymanie odpowiedniego nawodnienia — należy wypijać minimum 2 litry płynów dziennie. Pomaga to w upłynnieniu wydzieliny i wspomaga oczyszczanie dróg oddechowych. Powietrze w pomieszczeniu powinno być wilgotne (wilgotność względna 40-60%) i chłodne (temperatura około 18-20°C).

Cięższe postacie wymagają hospitalizacji — szczególnie u pacjentów z niewydolnością oddechową, odwodnieniem lub chorobami współistniejącymi. W szpitalu stosuje się tlenoterapię, dożylne podawanie antybiotyków i płynów, a w skrajnych przypadkach wspomaganie oddychania (wentylacja mechaniczna).