• Czym jest poradnia chorób stopy?
• Zakres działania poradni ortopedycznych stopy
• Jakie dolegliwości u dorosłych leczy się w poradni chorób stóp?
• Poradnia chorób stóp dla dzieci – co leczy?
• Operacja czy chirurgia miniinwazyjna?

O ile gabinety podologiczne nie są zaliczane do specjalizacji lekarskich i częściej można je spotkać w centrach kosmetycznych, w przypadku poradni chorób stopy wygląda to nieco inaczej. Czym się zajmują, co i jak leczą?

Specjalistyczne jednostki medyczne w ortopedii stóp

Poradni chorób stopy w Polsce nie ma zbyt wiele, jako że ta dziedzina wiedzy w naszym kraju nie cieszy się dużą popularnością. Powoli zaczyna się to jednak zmieniać i zarówno w przypadku podologii, jak i medycyny chorób stopy, coraz powszechniejsza staje się wiedza na ich temat. Poradnie chorób stopy to wyspecjalizowane placówki medyczne, gdzie można zasięgnąć zarówno porady podologicznej, jak i podjąć się specjalistycznego leczenia, jeżeli będzie taka potrzeba. Współpracują tam często ortopedzi, chirurdzy stopy oraz rehabilitanci, którzy kompleksowo podchodzą do problemów związanych z układem kostno-stawowym stóp.

W wielu ośrodkach dostępne są zaawansowane diagnostyki obrazowe – od klasycznego RTG, przez USG, po badania dynamiczne chodu na platformach tensometrycznych. Te ostatnie pozwalają ocenić rozkład nacisków podczas stania oraz przemieszczania się, a także wykryć kompensacyjne ustawienia bioder i kręgosłupa wynikające z asymetrii funkcjonalnej stóp. Dzięki analizie parametrów przestrzennych i czasowych chodu specjaliści potrafią precyzyjnie określić, w którym momencie cyklu kroku dochodzi do przeciążenia konkretnych struktur.

Zakres działania poradni ortopedycznych stopy

W przypadku poradni chorób stopy mamy do czynienia przede wszystkim z miejscami, gdzie udają się pacjenci z już dość zaawansowanymi schorzeniami, które znacząco utrudniają poruszanie. Zakres działania obejmuje profilaktykę, diagnostykę oraz leczenie, także operacyjne. W takich poradniach równie często można odbyć rehabilitację pooperacyjną, jak i dopasować wkładki ortopedyczne dedykowane konkretnej wadzie lub deformacji. Specjaliści prowadzą również szczegółowe badania obrazowe, takie jak RTG czy USG stóp, co pozwala na precyzyjną ocenę stanu tkanek miękkich i struktur kostnych.

Ponadto oferują konsultacje z zakresu ortopedycznego doboru obuwia, co ma znaczenie zwłaszcza u osób z cukrzycą czy z wyraźną asymetrią długości kończyn dolnych. Niektóre ośrodki dysponują pracownią ortotyczną, gdzie na miejscu wykonuje się indywidualne ortezy stabilizujące kostki lub korygujące ustawienie palców. W ramach terapii kompleksowej pacjenci mogą skorzystać z programów edukacyjnych dotyczących codziennej pielęgnacji stóp, co zmniejsza ryzyko nawrotów lub postępu zmian zwyrodnieniowych.

Jakie dolegliwości u dorosłych leczy się w poradni chorób stóp?

W zdecydowanej większości pacjentami są osoby dorosłe, które trafiają tam z najróżniejszymi przypadłościami. Można się tam podjąć leczenia haluksów (palucha koślawego), palucha sztywnego (hallux rigidus), palca młotkowatego, młoteczkowatego czy różnego rodzaju deformacji i koślawości. W poradniach specjalizujących się w ortopedii stopy zajmują się również:

• ostrogą piętową – kostną wyrośnią powodującą intensywny ból podczas chodzenia,
• zapaleniem powięzi podeszwowej – schorzeniem objawiającym się bólem w obrębie pięty i łuku stopy,
• zniekształceniami po urazach – złamaniach, zwichnięciach czy naderwaniach ścięgien,
• nerwiakami Mortona – bolesnym zgrubieniem nerwu między palcami,
• reumatoidalnymi zmianami w obrębie przodostopia – często wymagającymi odbarczenia struktur miękkotkankowych,
• zespołem cieśni tarsal tunnel – uciskiem nerwu piszczelowego tylnego w okolicy kostki przyśrodkowej.

Część z tych chorób można leczyć nieinwazyjnie poprzez fizykoterapię, ortezowanie czy infiltracje, jednak w zaawansowanych przypadkach niezbędny jest zabieg operacyjny. Decyzja o wyborze metody zależy od stadium schorzenia, wieku pacjenta, współistniejących schorzeń oraz oczekiwań wobec funkcjonalności stopy po interwencji. W praktyce klinicznej przed podjęciem decyzji o operacji zwykle wdraża się leczenie zachowawcze przez co najmniej kilka miesięcy, monitorując odpowiedź na zastosowaną terapię i kontrolując ewentualne działania niepożądane stosowanych metod.

Poradnia chorób stóp dla dzieci – co leczy?

Choroby stóp często objawiają się też u dzieci, czego przyczyną może być wada genetyczna lub niewłaściwy rozwój stopy w okresie dorastania. U najmłodszych w poradni chorób stóp można podjąć się leczenia:

• choroby Haglunda-Severa – zapalenia jądra kostnienia kości piętowej,
• stopy płasko-koślawej – jednej z najczęstszych wad u dzieci,
• martwicy jałowej kości – choroby dotykającej różne części stopy,
• stopy końsko-szpotawej – wrodzonej deformacji wymagającej wczesnej interwencji,
• choroby Köhlera I – martwicy jałowej kości łódkowatej stopy,
• choroby Köhlera II – aseptycznej martwicy głowy kości śródstopia.

Dotyczy to też takich przypadłości, jak fizjologiczna zmiana osi kończyn dolnych, posiadanie dodatkowej kości łódkowatej, pojawienie się palca V zachodzącego, a także przodostopie wrodzone oraz uporczywe chodzenie na palcach. W większości przypadków, zwłaszcza przy wadach wrodzonych, niezbędna jest wczesna interwencja – czasem wystarczające są ćwiczenia rehabilitacyjne i ortezowanie, w innych przypadkach niezbędna jest operacja.

Wczesne rozpoznanie pozwala uniknąć wtórnych deformacji kręgosłupa i bioder, które mogą wykształcić się jako kompensacja wadliwego ustawienia stóp. W okresie wzrostu dziecka obserwuje się dynamiczne zmiany zarówno w długości, jak i kształcie elementów kostnych, dlatego kontrole w poradni powinny odbywać się regularnie – co 3–6 miesięcy – aby na bieżąco modyfikować metodę leczenia. U dzieci z płaskostopiem szczególną uwagę zwraca się na zakres ruchomości stawu skokowo-goleniowego oraz napięcie ścięgna Achillesa, ponieważ te parametry w istotny sposób wpływają na dalszy przebieg leczenia.

Operacja czy chirurgia miniinwazyjna?

Czym różni się operacja od chirurgii miniinwazyjnej? Przede wszystkim właśnie stopniem inwazyjności. Polega to na tym, że leczenie odbywa się z maksymalnie jak najmniejszą ingerencją w ciało człowieka, np. poprzez niewielkie nacięcia czy nakłucia. W ten sposób rany pooperacyjne są niewielkie, unika się też ewentualnych powikłań, np. w postaci zakażeń, a sam pacjent jest w stanie szybciej dojść do zdrowia. Skraca się więc tym samym okres hospitalizacji, a wypis może nastąpić nawet tego samego dnia.

W chirurgii miniinwazyjnej stopy stosuje się często techniki perkutaniczne, czyli przezskórne, gdzie nie ma konieczności otwierania szerokich ran. Zabiegi wykonywane są pod kontrolą aparatu RTG (najczęściej w technologii C-arm), co zapewnia wysoką precyzję i pozwala chirurgowi na bieżącą kontrolę pozycji narzędzi w obrębie kości. Do najczęściej wykonywanych zabiegów miniinwazyjnych należą:

• korekcja haluksów,
• rekonstrukcja palców młotkowatych,
• usuwanie ostrogi piętowej,
• korekcja palca V koślawego,
• uwolnienie nerwu w zespole cieśni tarsal tunnel,
• chirurgiczna korekcja stopy płasko-koślawej (w wybranych przypadkach).

Oczywiście wiele będzie tutaj zależało także od samej przypadłości. Przy poważniejszych wadach i schorzeniach może być niezbędna operacja tradycyjna, a po niej powinna nastąpić rehabilitacja. Wiele poradni chorób stóp oferuje właśnie taką możliwość wraz z bardziej szczegółowymi działaniami prozdrowotnymi, takimi jak konsultacje z fizjoterapeutą, dobór odpowiedniego obuwia ortopedycznego czy indywidualnie dopasowany program ćwiczeń usprawniających.

Pacjent otrzymuje też zalecenia dotyczące stopniowego obciążania stopy oraz harmonogram wizyt kontrolnych, podczas których ocenia się zarówno gojenie rany, jak i przywracanie pełnej funkcji biomechanicznej. W pierwszych tygodniach po operacji nierzadko konieczne jest chodzenie w specjalnym ortopedycznym obuwiu odciążającym lub w bucie z płaską podeszwą typu „Baruk”, który przenosi ciężar ciała na piętę i minimalizuje napięcie tkanek miękkich w obszarze przodostopia. Kontrola RTG wykonywana w określonych odstępach czasu (zwykle 6 tygodni, 3 miesiące, 6 miesięcy po zabiegu) pozwala na weryfikację pozycji elementów kostnych i ocenę prawidłowości kostnienia w miejscu osteotomii.